7 Απριλίου 2014

Το Τέλος της Καπιταλιστικής Εποχής και το Μέλλον των Συνεργατικών Κοινών.

Η καπιταλιστική εποχή τελειώνει… όχι γρήγορα, αλλά αναπόφευκτα. Ένα νέο οικονομικό πρότυπο – Τα Συνεργατικά Κοινά (Collaborative Commons)– κερδίζει έδαφος στον απόηχο του καπιταλισμού και θα αλλάξει τον τρόπο που ζούμε. Ήδη βλέπουμε μπροστά μας την άνθηση μιας υβριδικής οικονομίας, μισή καπιταλιστική αγορά, μισή Συνεργατικά Κοινά. Τα δύο οικονομικά συστήματα συχνά δουλεύουν σε συνδυασμό και άλλες φορές ανταγωνιστικά. Προκύπτουν συνεργασίες ανάμεσα στις περιμέτρους τους, όπου μπορούν να προσθέσουν αξία το ένα στο άλλο, ενώ επωφελούνται τα ίδια. Και άλλες φορές, είναι βαθιά ανταγωνιστικά, προσπαθώντας το ένα να απορροφήσει το άλλο.
Παρόλο που τα σημάδια της μεγάλης αναδιαμόρφωσης σε ένα νέο οικονομικά σύστημα είναι ακόμα αχνά και κατά ένα μεγάλο μέρος ατεκμηρίωτα, τα Συνεργατικά Κοινά ανεβαίνουν και μέχρι το 2050, θα γίνουν το κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο στον κόσμο. Ένα συνεχώς εξορθολογισμένο και έμπειρο καπιταλιστικό σύστημα θα συνεχίσει να υπάρχει στα άκρα της νέας οικονομίας, βρίσκοντας αρκετές αδυναμίες να εκμεταλλευτεί, κυρίως σαν συλλέκτης υπηρεσιών και λύσεων δικτύου, επιτρέποντας στον εαυτό του να ανθίσει σαν ένας δυνατός ακρογωνιαίος παίκτης της νέας οικονομίας, αλλά δεν θα είναι το κυρίαρχο μοντέλο πια.


Αυτό που υπονομεύει το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα είναι η δραματική επιτυχία των συνιστωσών που το κυβερνούν. Στην καρδιά του καπιταλισμού βρίσκεται η αντίφαση στον μηχανισμό με τον οποίο λειτουργεί που τον έχει στείλει ψηλά στα διοικητικά ύψη, αλλά τώρα τον ωθεί προς τον τέλος: ο εγγενής δυναμισμός των ανταγωνιστικών αγορών που ωθούν την παραγωγικότητα και ρίχνουν χαμηλά το οριακό κόστος, δίνοντας την δυνατότητα στις επιχειρήσεις να μειώνουν τις τιμές των προϊόντων τους και των υπηρεσιών τους με στόχο να κερδίσουν περισσότερους πελάτες και μέρος της αγοράς. (Οριακό κόστος είναι το κόστος παραγωγής συμπληρωματικών αγαθών ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, καθώς το σταθερό κόστος δεν μετριέται) Ενώ οι οικονομολόγοι πάντα καλωσόριζαν τη μείωση του οριακού κόστους, δεν περίμεναν ποτέ την πιθανότητα μιας τεχνολογικής επανάστασης που μπορεί να φέρει το οριακό κόστος κοντά στο μηδέν, κάνοντας τα αγαθά και τις υπηρεσίες σχεδόν δωρεάν, άφθονα και όχι πια έρμαια των διαθέσεων της αγοράς.
Το φαινόμενο του σχεδόν μηδενικού οριακού κόστους έχει φέρει ήδη χάος στη βιομηχανία της διασκέδασης, στις επικοινωνίες και στις εκδοτικές επιχειρήσεις καθώς όλο και περισσότερη πληροφορία είναι διαθέσιμη ελεύθερα σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Σήμερα, πάνω από το 40% της ανθρώπινης φυλής παράγει την δική του μουσική, τα δικά του βίντεο, τις ειδήσεις και τη δική του γνώση σε σχεδόν φτηνά κινητά και υπολογιστές και τη διαμοιράζεται με σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος σε έναν συνεργατικό διαδίκτυο κόσμο. Και τώρα η επανάσταση του μηδενικού οριακού κόστους έχει ξεκινήσει να επηρεάζει και άλλους εμπορικούς τομείς, όπως την ανανεώσιμη ενέργεια, την είσοδο του τρισδιάστατου εκτυπωτή και τη διαδικτυακή ανώτατη εκπαίδευση. Υπάρχουν ήδη εκατομμύρια “prosumers” (consumer – producer) καταναλωτές που έχουν γίνει οι ίδιοι παραγωγοί και που παράγουν το δικό τους πράσινο ηλεκτρισμό σε σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος σε όλο τον κόσμο. Υπολογίζεται ότι γύρω στους 100.000 χομπίστες χρησιμοποιούν λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα και ανακυκλώσιμη πλαστική πρώτη ύλη για να κατασκευάσουν τα δικά τους τρισδιάστατα αγαθά σε σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος.Εντωμεταξύ, έξι εκατομμύρια μαθητές είναι αυτή τη στιγμή εγγεγραμμένοι στα MOOCs (Massive Open Online Courses) που λειτουργούν σχεδόν σε μηδενικό οριακό κόστος και διδάσκονται από μερικούς από τους πιο επιφανείς καθηγητές στον κόσμο.
Η δυσκολία να αντιληφθούμε τι είναι το σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος είναι κατανοητή.
Πολλοί, όχι όμως όλοι, από την παλιά φρουρά στην εμπορική αρένα δεν μπορούν να φανταστούν πως η οικονομική ζωή θα συνεχίσει σε ένα κόσμο όπου τα περισσότερα αγαθά και οι υπηρεσίες είναι σχεδόν δωρεάν, το κέρδος έχει πεθάνει, η ιδιοκτησία δεν έχει σημασία και η αγορά είναι περιττή. Τότε τι;
Μια δυνατή νέα τεχνολογική πλατφόρμα αναδύεται με τη δυνατότητα να μειωθεί το οριακό κόστος σε όλους τους τομείς της καπιταλιστικής οικονομίας, με φοβερές επιπλοκές για την κοινωνία στο πρώτο μισό του 21ου αιώνα. Το Διαδίκτυο των Επικοινωνιών (Communications Internet) συγχωνεύται με το αρχάριο Διαδίκτυο Ενέργειας (Energy Internet) και το Διαδίκτυο Διαχείρισης Υλικού (Logistics Internet) σε μια πρωτοφανή έξυπνη υποδομή του 21ου αιώνα – με όνομα Διαδίκτυο Πραγμάτων (Internet of Things (IoT))Το IoT θα συνδέει τα πάντα με όλους σε ένα ολοκληρωμένο διεθνές δίκτυο. Άνθρωποι, μηχανές, φυσικοί πόροι, παραγωγικές γραμμές, διαχείριση υλικών, διαδίκτυο, πλέγμα ηλεκτρισμού, καταναλωτικές συνήθειες, ροές ανακύκλωσης και σχεδόν κάθε όψη της οικονομικής και κοινωνικής ζωής θα είναι συνδεδεμένα μέσω αισθητήρων και λογισμικού στην πλατφόρμα του Διαδικτύου των Πραγμάτων συνεχώς ταΐζοντας με Μεγάλα Δεδομένα (Big Data) κάθε κόμβο – επιχειρήσεις, σπίτια, οχήματα – κάθε στιγμή σε πραγματικό χρόνο. Ο καθένας θα έχει πρόσβαση στο IoT και θα χρησιμοποιεί Μεγάλα Δεδομένα και αριθμούς για να αναπτύξει προγνωστικούς αλγόριθμους που μπορούν δραστικά να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να μειώσουν το οριακό κόστος παραγωγής και παράδοσης μιας τεράστιας ποικιλίας φυσικών αγαθών και υπηρεσιών σχεδόν στο μηδέν όπως γίνεται τώρα με τα αγαθά πληροφορίας.
Χαμένοι στον ενθουσιασμό με την ιδέα του Διαδικτύου των Πραγμάτων, διαφαίνεται ότι συνδέοντας του πάντες και όλα σε ένα διεθνές δίκτυο που οδηγείται από την παραγωγικότητα θα οδηγηθούμε γρηγορότερα στην εποχή των σχεδόν δωρεάν προϊόντων και υπηρεσιών και με αυτό, στην συρρίκνωση του καπιταλισμού στο επόμενο μισό του αιώνα. Το ερώτημα είναι τι είδους οικονομικό σύστημα θα χρειαστούμε για να οργανώσουμε οικονομική δραστηριότητα που είναι σχεδόν δωρεάν και διαμοιράσιμο. 

Είμαστε συνηθισμένοι στο να σκεφτόμαστε ότι η καπιταλιστική αγορά και οι κυβερνήσεις είναι οι δύο τρόποι για να οργανωθεί η οικονομική ζωή και ξεχνάμε άλλα οργανωτικά μοντέλα στα οποία βασιζόμαστε καθημερινά για να έχουμε μια σειρά αγαθών και υπηρεσιών που καμία αγορά, ούτε κυβέρνηση μπορεί να προσφέρει. Τα Κοινά είναι προγενέστερα και της καπιταλιστικής αγοράς και της αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης και είναι η πιο παλιά μορφή θεσμικής και αυτο-διαχεριζόμενης δραστηριότητας στον κόσμο.
Τα σύγχρονα Κοινά είναι εκεί που δισεκατομμύρια κόσμος εμπλέκεται σε κοινωνικές πλευρές της ζωής. Είναι φτιαγμένα από χιλιάδες στη κυριολεξία αυτο – διαχειριζόμενους, κυρίως δημοκρατικούς οργανισμούς που συμπεριλαμβάνουν εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργανισμούς που ασχολούνται με την υγεία, φιλανθρωπίες, θρησκευτικά σώματα, τέχνες και πολιτιστικές ομάδες ερασιτεχνικές αθλητικές ομάδες, παραγωγικές και καταναλωτικές κοοπερατίβες, πιστωτικές ενώσεις, Ομάδες πίεσης και σχεδόν μιας ατέλειωτης λίστας επίσημων και ανεπίσημων οργανισμών που παράγουν κοινωνικό κεφάλαιο.
Αυτή τη στιγμή, τα κοινωνικά Κοινά μεγαλώνουν γρηγορότερα από την οικονομία αγοράς σε πολλές χώρες στον κόσμο. Φυσικά, τα κοινωνικά Κοινά δημιουργούν μεγαλύτερη κοινωνική αξία και όχι χρηματικής αξίας, όπως πολλοί οικονομολόγοι προβάλουν ως αντεπιχείρημα. Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνική οικονομία είναι μια εντυπωσιακή δύναμη. Σύμφωνα με μια έρευνα σε 40 κράτη, τα μη-κερδοσκοπικά Κοινά είναι υπεύθυνα για 2.2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε επιχειρησιακές δράσεις. Σε οκτώ χώρες από την έρευνα – συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, του Καναδά, της Ιαπωνίας και της Γαλλίας – ο μη – κερδοσκοπικός τομέας βγάζει περίπου το 5% του ΑΕΠ. Στις ΗΠΑ, στον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο, ο μη – κερδοσκοπικός τομέας ξεπερνάει το 10% της εργατικής δύναμης. Ενώ η καπιταλιστική αγορά βασίζεται στο προσωπικό συμφέρον και οδηγείται από το υλικό κέρδος, τα κοινωνικά Κοινά έχουν κίνητρο τα συνεργατικά ενδιαφέροντα και οδηγούνται από την βαθιά επιθυμία να επικοινωνείς με τους άλλους και να μοιράζεσαι. Αν ο πρώτος υπερασπίζεται το δικαίωμα στην ιδιοκτησία, τη λογική caveat emptor (“Ας προσέξει ο αγοραστής”) και την ανάγκη για αυτονομία, ο δεύτερος υποστηρίζει την καινοτομία Ανοιχτού Κώδικα, τη διαφάνεια και την ανάγκη για κοινότητα.
Αυτό που καθιστά τα Κοινά πιο σχετικά από ποτέ σήμερα είναι ότι τώρα ιδρύουμε μια διεθνή τεχνολογική πλατφόρμα υψηλής τεχνολογίας της οποίας τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά πιθανώς βελτιώνουν τις ίδιες τις αξίες και τις αρχές λειτουργίας που δίνουν ζωή σε αυτόν τον πάρα πολύ παλιό θεσμό. Το Διαδίκτυο των Πραγμάτων είναι η τεχνολογική “αδελφή ψυχή” των αναδυόμενων Συνεργατικών Κοινών. Η νέα δομή φαίνεται να είναι διαμοιρασμένη από τη φύση της με στόχο να διευκολύνει στην συνεργασία και την αναζήτηση συνεργιών, καθιστώντας την, το ιδανικό τεχνολογικό πλαίσιο για να ανθήσει η κοινωνική οικονομία. Η λειτουργική λογική του Διαδικτύου των Πραγμάτων είναι να βελτιώσει την πλευρική ομότιμη παραγωγή (peer production), τη διεθνή πρόσβαση και περίληψη, τις ίδιες ευαισθησίες που είναι σημαντικές για τη δημιουργία και την εκκόλαψη του κοινωνικού κεφαλαίου στην κοινωνία των πολιτών. Ο σκοπός της νέα πλατφόρμας είναι να ενθαρρύνει μια κουλτούρα διαμοιρασμού, που είναι άλλωστε και αυτό για το οποίο πρόκεινται τα Κοινά. Είναι τα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά του Διαδικτύου των Πραγμάτων που βγάζουν στο φως τα κοινωνικά Κοινά από τις σκιές, δίνοντας τους μια πλατφόρμα υψηλής τεχνολογίας να γίνει το κυρίαρχο οικονομικό πρότυπο του 21ου αιώνα.
Τα Συνεργατικά Κοινά επηρεάζουν εξαιρετικά την οικονομική ζωή. Οι αγορές έχουν αρχίσει να δίνουν την θέση τους στα δίκτυα, η ιδιοκτησία γίνεται όλο και πιο ασήμαντη σε σχέση με την πρόσβαση και το παραδοσιακό όνειρο που από κουρέλι γίνεσαι πλούσιος αντικαθίσταται από ένα νέο όνειρο μιας ζωής αέναης ποιότητας.
Εκατομμύρια άνθρωποι μεταφέρουν κομμάτια από την οικονομική τους ζωή από την καπιταλιστική αγορά στα Διεθνή Συνεργατικά Κοινά. Οι καταναλωτές – παραγωγοί δεν παράγουν και δεν διαμοιράζονται μόνο τις δικές τους γνώσεις, την δική τους διασκέδαση, την πράσινη ενέργεια και τα τρισδιάστατα προϊόντα σε σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος και γράφονται σε μαζικά ανοιχτά διαδικτυακά μαθήματα σχεδόν δωρεάν στα Συνεργατικά Κοινά. Επιπλέον μοιράζονται αυτοκίνητα, σπίτια, ρούχα, εργαλεία, παιχνίδια και αμέτρητα άλλα αντικείμενα μεταξύ τους μέσω Κοινωνικών Δικτύων, με ενοικιάσεις, κλαμπ αναδιανομής και κοοπερατίβες σε χαμηλό ή μηδενικό οριακό κόστος. Ένα αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων συνεργάζεται σε δίκτυα ιατρικής φροντίδας οδηγούμενη από τον ασθενή, για να βελτιωθούν οι διαγνώσεις και να βρεθούν νέες θεραπείες και γιατριές για αρρώστιες, πάλι με σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος. Και νέοι κοινωνικοί “επιχειρηματίες” εγκαθιδρύσουν κοινωνικά υπεύθυνες επιχειρήσεις, χρηματοδοτούν με τη βοήθεια του κοινού νέες επιχειρήσεις (crowdfunding), και φτάνουν στο σημείο να δημιουργούν εναλλακτικά κοινωνικά νομίσματα στην νέα οικονομία. Το αποτέλεσμα είναι ότι η “ανταλλάξιμη αξία” στην αγορά συνεχώς αντικαθίσταται από την “αξία διαμοιρασμού” στα Συνεργατικά Κοινά.
Στην μάχη που εξελίσσεται ανάμεσα στην οικονομία ανταλλαγής και την οικονομία του διαμοιρασμού, οι περισσότεροι οικονομολόγοι προτάσσουν το επιχείρημα ότι αν όλα ήταν σχεδόν δωρεάν, δεν θα υπήρχε κίνητρο για καινοτομία και για εισαγωγή νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά γιατί οι εφευρέτες και οι επιχειρηματίες δεν θα είχαν τρόπο να κάνουν απόσβεση στα αρχικά τους έξοδα. Παρ’ όλα αυτά εκατομμύρια καταναλωτές – παραγωγοί συνεργάζονται ελεύθερα στα Κοινωνικά Κοινά, δημιουργώντας νέες τεχνολογίες και λογισμικά, νέες μορφές διασκέδασης, νέα εκπαιδευτικά υλικά, νέα μέσα μαζικής ενημέρωσης, νέες πράσινες ενέργειες, νέα τρισδιάστατα εκτυπωμένα προϊόντα, νέες ομότιμες πρωτοβουλίες στον χώρο της ιατρικής φροντίδας και νέες μη- κερδοσκοπικές κοινωνικές επιχειρηματικές προσπάθειες που χρησιμοποιούν νομικές συμφωνίες Ανοιχτού Κώδικα ελευθερομένες από τους περιορισμούς της πνευματικής ιδιοκτησίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα κύμα δημιουργικότητας το οποίο είναι εξίσου ίσο με την καινοτόμο άνθηση της καπιταλιστικής αγοράς τον 20ο αιώνα. 

Ενώ η καπιταλιστική αγορά δεν είναι πιθανόν να εξαφανιστεί, δεν πρόκειται πια να καθορίζει αποκλειστικά την οικονομική ατζέντα του ανθρώπινου πολιτισμού. Θα υπάρχουν και στο μέλλον αγαθά και υπηρεσίες των οποίων τα οριακά κόστη είναι αρκετά ψηλά για να εγγυηθούν την ανταλλαγή τους στις αγορές και να αποφέρουν αρκετό κέρδος για να εξασφαλίσουν επιστροφή επένδυσης. Αλλά σε ένα κόσμο στον οποίο ει δυνατόν, τα περισσότερα είναι σχεδόν δωρεάν και προς διαμοιρασμό, το κοινωνικό κεφάλαιο θα παίξει πολύ σημαντικότερο ρόλο από το οικονομικό κεφάλαιο, και η οικονομική ζωή θα αρχίσει να διεξάγεται όλο και περισσότερο στο επίπεδο των Συνεργατικών Κοινών.


Το κείμενο αυτό αποτελεί μετάφραση ενός αποσπάσματος του βιβλίου “ The Zero Marginal Cost Society: The Internet of Things, the Collaborative Commons, and the Eclipse of Capitalism” του Jeremy Rifkin και η πηγή είναι εδώ http://www.huffingtonpost.com/jeremy-rifkin/collaborative-commons-zero-marginal-cost-society_b_5064767.html

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ΣΤΑΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΤΕ ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΣΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΣΤΑΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΤΕ ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΣΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ
Εἶσ' Ἕλληνας; Τί προσκυνᾶς; Σηκώσου ἀπάνω! Ἐμεῖς καὶ στοὺς θεοὺς ὀρθοὶ μιλοῦμε..